آشنایی با دست ساخته های زنان ترکمن


آشنایی با دست ساخته های زنان ترکمن

ابريشم بافي:
این هنر دستی بیشتر در قبایل"گوکلان" مرسوم است. معمولا پارچه ها دارای رنگ های روشن و طرح های زیبایی هستند. برای رنگ کردن حریر، از رنگ های گیاهی استفاده می شود. دوام رنگ های روشن و زیبایی نقش و نگارها، از ویژگی پارچه هایی است که به دست قبایل گوکلان بافته می شود. پار چه های ابریشمی به صورت طاق هایی به طول دو و نیم تا پنج متر و به پهنای 30 تا 40 سانتی متر بافته می شوند. رنگ قرمز سنتی ترکمن(قرمز کونیک)، به منظور استفاده در مراسم عروسی و جشن ها استفاده می شود.
 اين نكته را مولفان بسياري يادآور شده اند گوكلان ها ، براي رنگ كردن حرير ، دراساس از رنگهاي گياهي بهره مي گيرند . اما در سالهاي اخير رنگهاي شيميايي را نيز بكار مي برند ، دوام رنگهاي روشن و زيبايي نقش و نگارها ، از ويژگي هاي پارچه هايي است كه گوكلان ها مي بافند . اين پارچه ها در روزگار باستان با دستگاههاي بسيار ابتدايي بافته مي شد . پارچه هاي نخي و ابريشمي كه گوكلان ها مي بافند در اساس براي مصرف خودشان است .
 

دوزی بافی
نواری پهن که در حدود 10 الی 12 متر طول دارد و مانند کمربندی در قسمت درونی اُی، به صورت دور تا دور کشیده می شود.
گل دوزي:
درمیان قبايل تركمن ، هنری مثل گل­دوزي با نقش هاي بسيار چشمگير و پيچيده رواج دارد ، همه زنان طوايف تركمن ، گل دوزي مي كنند ، گرچه نقشها در حال حاضر ساده تر از گذشته است . حاشيه و دور يقه بعضي از روپوشها را نيز به شيوه اي ساده گل دوزي مي كنند . اطراف يقه ، جلو سينه ، شكافهاي پهلو و آستينها را نيز با گل­دوزي مي آرايند .
زنان تركمن فقط چند خط دورنگار مي كشند و سپس نقشهاي پيچيده را بدون الگو ، گل دوزي مي كنند . در گل دوزي لبه شلوار از نخ ابريشم به رنگهاي قرمز ، آبي ، سبز، سفيد و نارنجي استفاده مي شود درگل دوزي قبا يا روپوش ، نقشهاي مكرر هندسي ، رنگهاي قرمز ، سياه ، زرد و سفيد به كار مي برند . حدود 100 سال پيش روپوشهاي تركمن به روي ابريشم سياه انجام مي گرديد و نگاره همه آنها زمينه را دربرمي گرفت . اين نگاره ها معمولاً طرح مكرر كوكبي به روش خاص با برگ هايي بوده كه همه زمينه را پوشانده است . جل اسب يا « آت كئجه » امروزه نيز با نخ پشمي گل دوزي مي شود و داراي نگاره هايي به شكل خانه هاي شطرنجي و خورشيد مي باشد و حاشيه ي آن از نمد و پشم بافته مي شود . بعضي از جل اسب ها از جنس نمد قهو ه اي و سفيد و آراسته به نخهاي سفيد ، آبي ، نارنجي و سبز است .
سوزن دوزی:
سوزن دوزی ترکمن که بدان سیاه دوزی نیز اطلاق می‌شود، در گذشته کاربرد فراوانی داشته است و در جامعه سنتی ترکمن برای تزیین لباس های مردان، زنان و کودکان و هم چنین پرده ها نیز استفاده می‌شد اما امروز عمدتاً در لباس زنان دیده می‌شود. نوع دوخت آن زنجیره فشرده و بسیار ریز است که در ترکمنی به آن «سانجیم» می‌گویند و بیشتر از نقوش هندسی و قرینه به صورت ذهنی بهره می‌گیرند. این هنر تاریخچه ای کهن در تاریخ سرزمین کشورمان دارد. گلدوزی مصور ترکمن از زمان سکاها رایج بوده و در دیگر دوره ها بهمراه سایر دوخت و دوزها از رواج کامل برخوردار بوده است دوره اوج این هنر را در دوران افشاریه و زندیه و به خصوص قاجاریه باید دانست و آثار باقیمانده از این دوران خود گواه این مدعاست.
توربا/ توبره:
ترکمن ها چنته را تؤربا می گویند که معمولا به ابعاد تقریبی 40×30 سانتی متر است. این وسیله دست بافت به کیف خانم ها شبیه است که با رشته ای قالی بافت به عنوان بند از گردن می آویزند. توربا را در قدیم از دیواره ی اُی می آویختند و برای گذاشتن وسایل آشپزخانه مثل قاشق، چمچه و یا وسایل شخصی از آن استفاده می کردند.

پلاس بافی:
نوعي گليم پشمي يك رو است كه غالباً بعنوان زيرانداز بكار مي رود. معروفترين پلاس از ناحيه تركمن صحرا است و در آن نواحي آنرا « پالاس » مي نامند. در يزد و ساير نقاط ايران بويژه بين عشاير نيز اين زيرانداز را مي بافند چون پلاس از نخ پشم بافته مي شود رطوبت را از زمين يا اطراف خود به بالا منتقل نمي كند و بدين لحاظ در مفروش نمودن كف چادرهاي عشاير يا ساختن سياه چادر كه اغلب در زمينهاي مرطوب و بدون زه كشي استوار مي گردد و نيز خانه هاي روستايي مورد استفاده قرار مي گيرد.
نمدمالی:
نمد مالی یا «کِچِه باسماق» در زبان ترکمنی، از صنایع دستی با ارزش و کهن در قوم ترکمن محسوب می گردد که امروزه به برخی دلایل از رونق افتاده و تنها در معدود روستاهای ترکمن نشین اجراء می گردد. نمد ساده ترین نوع کف پوش است و ساخت آن احتیاج به دستگاه ندارد. هم چنین به دلیل این که تولید نمد نیاز به قدرت بدنی فراوان دارد در بیشتر نقاط ایران نمد مالی توسط مردان انجام می شود، اما نمد ترکمن را صرفاً زنان تولید می کنند. همچنین از ویژگی های مهم کار نمدمالی این است که این کار به
صورت گروهی انجام می شود.
نمد مالی بيشتر برای استفاده شخصی توليد می شود و برخلاف ساير مناطق ايران که نمد مالی کاری مردانه است، در بين ترکمانان نمد مالی و توليد محصولات نمدی به وسيله زنان انجام می شود. نقش نمدها خطوط منحنی دارد و به نام های "چشم شتری"، قوچ، عقرب زرد و تيرانا خوانده می شود. نمد خوب را از پشم بهاره گوسفند تهيه می کنند و زنان هنرمند نقش شاخ قوچ را برروی آن می اندازند.
نمدهای توليد شده مصارف مختلفی دارند، از قبيل نمد زير پايی، نمدی که دور آلاچيق می پيچند و نمد شولا که چوپانان به خود می پيچند.
قالی:
قالی بافی صرفاً در بين زنان ترکمن رايج است. زنان و دختران ترکمن از روزگاران بسيار کهن به قاليبافی اشتغال داشته و اين هنر را از نسلی به نسل ديگر انتقال داده اند و نيز يکی از عمده ترين راههای معيشت در بين ترکمانان، قالی بافی بوده است.
قالی و قاليچه های ترکمنی به طور کلی دارای گره ترکی باف است که به طور عمده بر روی دستگاههای افقی بافته می شود ولی در حال حاضر بخاطر بهداشتی نبودن دارهای افقی، سعی می شود تا از دارهای عمودی استفاده شود. نقوش زیبای این قالی ها، طرح های هندسی است که برگرفته از تغییر و تحولی است که در زندگی ترکمنان رخ داده است مانند: مهاجرت، اعمال قدرت و پیروزی در جنگ. گل های اصیل قالی ترکمن هر یک بیانگر علامتی خاص از یک طایفه اند.
پشتی:
ترکمن ها پشتی را قارچین می گویند و به صورت کیسه می دوزند و داخل آن را با مواد نیمه نرم مثل مقوا یا کارتن پر می کنند و به عنوان تکیه گاه در هنگام نشستن مورد استفاده قرار می دهند.در این میان پشتی های ترکمن بسیار شبیه به قالیچه هستند که در اندازه های نیم متر، یک متر و یک و نیم متر بافته می شوند و در آن از رنگ های قزل، طلایی و آق استفاده می شود که نقوش آن را گلچه و قره نقش می خوانند.
مواد مصرفی در گلیم ، پشم، ابریشم، پنبه و یا الیاف مصنوعی می‌باشد. وسائل لازم در گلیم بافی، دار، قیچی، سوزن و میله است که در روستاهای ترکمن‌نشین بیشتر شاهد دارهای افقی و خوابیده بر روی زمین هستیم؛ دارهایی که حدوداً تمامی سطح اتاق را اشغال کرده و آن اتاق را به کارگاه گلیم بافی تبدیل نموده است. در بافت گلیم از طرح‌ها و نقوش متفاوتی استفاده می‌شود، از جمله: نقش شطرنجی، حیوانات، اشیاء، گیاهان، نقش خورشید و غیره که زیبایی خاصی را به گلیم می‌دهند.محصولات متفاوتی از فرایند گلیم بافی بدست می‌آید که نقش فراوانی در زندگی مردم داشته  و عبارت است از: جل اسب، جوال، خورجین، سجاده، پادری و پاشتری.گلیم ترکمن انواع مختلف دارد که می توان به گلیمچه و انسی/ قاپی گلیم اشاره کرد.
زیور آلات:
زیورآلات ترکمن به دور از اغراق، گنجینه‌ای منحصربه فرد و متنوع است که پرداختن به تمامی آن در این بحث مقدور نیست و هدف معرفی چند نمونه از این آثار است که حاصل ذوق و دستان توانای هنرمندان ایرانی است و می‌تواند از بهترین و ناب‌ترین الگوها باشد.زنان ترکمن از کودکی با انواع زيورهای طلا، نقره و سنگهای تزئينی آشنا شده و خود را با آن می آرايند. استفاده از زيور در نزد ترکمن ها نه تنها جنبه خود آرايی و تزيينی داشته و دارد، بلکه از جنبه اقتصادی و فرهنگی نيز حائز اهميت بوده است. از نظر فرهنگی، زيور آلات ترکمن ها به واسطه آويز های مختلف در هنگام حرکت، ايجاد سروصدا می کرده، که بيانگر قسمتی از فرهنگ آنها است. طلسم ها و طومارها که حامل ادعيه می باشند و قاب های قرآن که به گردن می آويزند، جنبه های اعتقادی استفاده از زيور آلات را نزد ترکمن ها روشن می سازند. زنان ترکمن علاوه بر زیورهایی که به کلاه و سر خود می آویزند، برای تزیین موهای خودنیز زیورهای خاصی دارند. مردان ترکمن هم از زیورآلات خاص خودشان نظیر انگشترهای نقره و طلا،کمربندهای نقره ای، خنجر و شلاق اسب استفاده می کنند. شایان ذکر است که اسباب بازی کودکان و لباس آنان نیز با زیورآلات تزیین می شوند.
لباس محلی ترکمن:
اقوام ترکمن از آن دسته از اقوام ایرانی است که همچنان بر آداب و رسوم خود پایبند بوده؛ و تبلیغات  و ورود پارچه و لباس های وارداتی، خللی در لباس این مردمان ایجاد نکرده است. این مردمان لباس های خاص خود را با همه اجزای آن که شامل کلاه، پیراهن، جلیقه، کت و شلوار و کفش می باشد تهیه کرده و با نقوش خاص خود مزین ساخته، آن را می پوشند و به آن افتخار می کنند.
صنایع چوبی:
انواع ظروف چوبی که در منازل ترکمن ها مورد استفاده بوده است، اُقارا، قالام، چمچه، چاناق، خمیر چاناق،   اق لاو، دورت گچ، ثوقی، چلیک، دورا، جووزا نام دارد که امروزه با توجه به پیشرفت در صنعت ساخت ظروف از جنس های مختلف، به جز قالام، چاناق، اُق لاو و دورت گچ ، آن هم در بعضی از خانه ها، سایر وسایل چوبی در خانه های ترکمنی استفاده نمی شود.
همچنین از دیگر صنایع دستی ترکمن، می توان به مفرش/مپرش، عثمان لیق، آرتماق ، اجاق باشی، اق باشی/اق جی، روزینی و تنگ اسب اشاره کرد که امروزه این فرشینه ها نیز بافته نمی شوند و مورد استفاده قرار نمی گیرند و فقط تنگ و روزینی اسب، آن هم به دلیل جایگاه  این حیوان در بین ترکمن ها و به عنوان نمادی از این قوم، مورد استفاده می باشد.


    به اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی
تلگرام فیش بوک اینستاگرام لینکداین تویتر

    برچسب ها


    دیدگاه شما



ثبت دیدگاه


کانال تلگرام چارقد


فروشگاه و تعمیرگاه کولر اتومیل خلیل
بانک جامع اطلاعات پزشکان استان گلستان